10. Τέλος, ο εν λόγω νόμος παρουσιάζει προβλήματα σε ό,τι αφορά τις δημόσιες υπηρεσίες που προβλέπονται να συσταθούν. Συγκεκριμένα:

i) Παρατηρείται μια μεγάλη έλλειψη στη στελέχωση των υπηρεσιών, καθώς η Κεντρική Υπηρεσία Υδάτων στο Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. απασχολεί σήμερα 14 άτομα, ενώ η ιδρυτική ΚΥΑ αναφέρει 54. Παρόμοια προβλήματα υπάρχουν στις Διευθύνσεις Υδάτων στην κάθε μία από τις 13 Περιφέρειες της χώρας μας.

ii) Παρατηρούνται ουσιώδη προβλήματα συνεργασίας και συντονισμού, μεταξύ των  εμπλεκόμενων φορέων στη διαχείριση των υδατικών πόρων, όπως το Υπουργείο Ανάπτυξης και το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. 

4. Οι εξελίξεις στην Ελλάδα στο πλαίσιο της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ 

4.1. Σε επίπεδο δράσεων

      Σύμφωνα με τις επιταγές του νόμου 3199/2003 το Υ.ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ., ως το αρμόδιο υπουργείο για τα ζητήματα διαχείρισης των υδατικών πόρων της Ελλάδας, προκήρυξε τον Ιούλιο του 2004 διαγωνισμό με τίτλο "Δράσεις για την εφαρμογή της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ". Το βασικό αντικείμενο του έργου αυτού συνοψίζεται σε τρεις βασικές δραστηριότητες:

1. Ως προκαταρκτικές ενέργειες για την εφαρμογή της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ στην Ελλάδα εντάσσονται ο προσδιορισμός των εθνικών και των διασυνοριακών λεκανών απορροής ποταμού της χώρας, ο προσδιορισμός των αρμόδιων αρχών διαχείρισής τους και ο καθορισμός των αρμοδιοτήτων τους, καθώς και ο συντονισμός της αξιοποίησης του εισερχόμενου υλικού από τα σχετικά με την Οδηγία παράλληλα υλοποιούμενα έργα. Συγκεκριμένα, τα έργα αυτά είναι τα κάτωθι:

• Η προετοιμασία των σχετικών με την Οδηγία-Πλαίσιο συμπληρωματικών νομικών κειμένων για την εφαρμογή της στην Ελλάδα. Να σημειώσουμε εκ των προτέρων ότι ορισμένα από αυτά τα νομικά κείμενα έχουν ήδη συνταχθεί όπως είναι για παράδειγμα το ΠΔ που προβλέπει ο Νόμος 3199, καθώς και οι λοιπές ΚΥΑ για τη σύσταση των περιφερειακών υπηρεσιών υδάτων, τα οποία ωστόσο παρουσιάζουν προβλήματα και ελλείψεις.
• Η διαμόρφωση ενός γενικού σχεδίου ενεργειών για την εφαρμογή της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ στη χώρα μας και η μετάφραση στην ελληνική γλώσσα των κειμένων, τα οποία εμπεριέχουν τις κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες έχουν συνταχθεί για τα καθοριστικής σημασίας θέματα εφαρμογής της Οδηγίας. Διευκρινίζεται ότι την περίοδο αυτή η εν λόγω ενέργεια βρίσκεται σε εξέλιξη.
• Η δημιουργία και διατήρηση ιστοσελίδας στο διαδίκτυο με θέματα, σχετικά με την Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα, η οποία θα ενημερώνεται διαρκώς με τις όποιες εξελίξεις λαμβάνουν χώρα στην Ελλάδα, καθώς και με τα νέα σχετικά νομοθετήματα της Ε.Ε. Ωστόσο, και αυτή η ενέργεια δεν έχει μέχρι στιγμής υλοποιηθεί, γεγονός ιδιαίτερα στενάχωρο, καθώς θα έδιδε την ευκαιρία να αναπτυχθεί ένα φόρουμ ανταλλαγής απόψεων σχετικά με τις επιμέρους τακτικές και πρακτικές που οφείλει να ακολουθήσει η χώρα μας για τη βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων της.
• Ο προσδιορισμός των λεκανών απορροής ποταμού της χώρας, καθώς και εκείνων που συνορεύουν με τις γειτονικές χώρες και η ένταξή τους σε υδατικές περιφέρειες, όπου η διαδικασία αυτή έχει υλοποιηθεί.
• Η καταγραφή των αρχών διαχείρισης, ο προσδιορισμός των αρμοδιοτήτων τους και η επιμόρφωση των στελεχών τους, όπου η διαδικασία αυτή ξεκίνησε να υλοποιείται, αλλά "κώλυσε" σε αρκετά σημεία και αυτό διότι προέκυψαν σημαντικότατα προβλήματα σε ό,τι αφορά τις γειτονικές περιφέρειες στις οποίες υπάγονται τα υδρολογικά όρια των λεκανών απορροής ποταμού.
• Η δημιουργία Μητρώου Προστατευόμενων Περιοχών, η οποία δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί, λόγω των ασαφειών του Νόμου 3199 και του σχετικού Π.Δ. που έχει εκδοθεί.
• Ο χαρακτηρισμός όλων των συστημάτων υπόγειων υδάτων της Ελλάδας και η ερμηνεία και η παρουσίαση της ποιοτικής και ποσοτικής τους κατάστασης. Όπως είναι ευνόητο η διαδικασία αυτή δεν έχει ακόμη ξεκινήσει και αυτό διότι δεν προϋπήρχε στη χώρα μας κάποια βάση δεδομένων που να αφορά τα ποσοτικά δεδομένα των επιφανειακών της υδάτων. Πόσο μάλλον των υπογείων. Επιπλέον, θα πρέπει να αναλογισθεί κανείς ότι το Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (Ι.Γ.Μ.Ε.) δε διαθέτει επαρκή στοιχεία για τα υπόγεια ύδατα με αποτέλεσμα οι υπόγειοι υδροφόροι ορίζοντες της Ελλάδας να μην είναι αρκούντως γνωστοί. Γίνεται επομένως αντιληπτό ότι η εν λόγω διαδικασία, πιθανώς να είναι από τις περισσότερο αργόσυρτες και μακροπρόθεσμες, προκειμένου να υλοποιηθεί. Οι πιέσεις βέβαια αναμένονται να είναι ιδιαίτερα ισχυρές από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς μέχρι τις 16 Ιανουαρίου του 2009 η εθνική μας νομοθεσία πρέπει να ενσωματώσει την Οδηγία 2006/118/ΕΚ "σχετικά με την προστασία των υπόγειων υδάτων από τη ρύπανση και την υποβάθμιση", η οποία έχει ως βασικό της σκοπό τη λήψη μέτρων για την πρόληψη της ρύπανσης των υπόγειων υδάτων και τον καθορισμό κριτηρίων για την καλή τους χημική κατάσταση.
• Τέλος, η συλλογή και αξιοποίηση του εισερχόμενου υλικού από τα παράλληλα υλοποιούμενα έργα, ούτως ώστε να ανταποκριθεί η χώρα μας στις αρχικές απαιτήσεις της Οδηγίας, σχετικά με την υποβολή εκθέσεων και να δημιουργηθούν τα κατάλληλα πρότυπα για την εκπόνηση μελλοντικών εκθέσεων. Διαδικασία, η οποία δεν έχει υλοποιηθεί.

2. Η ανάλυση των χαρακτηριστικών των λεκανών απορροής της χώρας, η ανάπτυξη των δικτύων και μεθοδολογιών παρακολούθησης της ποιότητας και η αξιολόγηση και ταξινόμηση της οικολογικής κατάστασης των εσωτερικών επιφανειακών, των μεταβατικών και των παράκτιων νερών της χώρας.

3. Η υλοποίηση ενός πιλοτικού προγράμματος για την εφαρμογή της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, η οποία ουσιαστικά θα αποτελέσει την πρώτη ολοκληρωμένη προσπάθεια εφαρμογής της Οδηγίας για τα ύδατα σε επίπεδο λεκάνης απορροής και η επιτυχής ολοκλήρωσή του θα συντελέσει στην ανάπτυξη περισσότερο ειδικευμένων και πρακτικών κατευθύνσεων και στην απόκτηση εμπειρίας για την εφαρμογή των διατάξεων της Οδηγίας στις υπόλοιπες λεκάνες απορροής της Ελλάδας (Μιμίκου και Φωτόπουλος, 2004). Σημειώνεται ότι η εν λόγω πιλοτική μελέτη υλοποιήθηκε για τη λεκάνη απορροής του ποταμού Πηνειού της Θεσσαλίας και συγκεκριμένα στη δεύτερη φάση της μελέτης (2005-2006) τα πεδία δράσης που αναπτύχθηκαν αφορούσαν:

α) Τα υπόγεια ύδατα.

β) Τη συλλογή και ανάλυση πληροφοριών για την καταγραφή των πιέσεων και επιπτώσεων που προέρχονται από τις γεωργικές δραστηριότητες.

γ) Τη συνεργασία με τα λοιπά ερευνητικά προγράμματα και

δ) την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου Σχεδίου Διαχείρισης των λοιπών λεκανών απορροής ποταμών.

Παρόλα αυτά, η συγκεκριμένη πιλοτική μελέτη "κώλυσε" σε διαδικαστικά ζητήματα και έτσι δεν εξάχθηκαν σαφή συμπεράσματα για τις υπόλοιπες λεκάνες απορροής ποταμών της χώρας. 

    Αναφορικά με τις υπόλοιπες δραστηριότητες που βρίσκονται σε εξέλιξη σημειώνονται τα εξής:

• Σε ό,τι αφορά τις γεωργικές δραστηριότητες, πραγματοποιείται ανάλυση και εκτίμηση της δυνατότητας των υφιστάμενων προγραμμάτων μέτρων για την αγροτική ανάπτυξη, όπως είναι για παράδειγμα η μείωση της νιτρορύπανσης, καθώς και η συμβολή τους στην επίτευξη των στόχων της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ. Παράλληλα, διεξάγονται ενέργειες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των αγροτών και του ευρύτερου κοινού, σχετικά με τις περιβαλλοντικές πιέσεις και υποβαθμίσεις που υφίσταται ο αγροτικός χώρος.
• Όσον αφορά τη διαχείριση των υπόγειων υδάτων έχουμε το συντονισμό μαζί με την Ε.Ε. της Μεσογειακής Ομάδας Εργασίας για τα Υπόγεια Ύδατα (MED-EUWI Groundwater WG) με στόχο την ανάπτυξη συνεργασίας μεταξύ των Κρατών-Μελών της Ε.Ε. και των μη ενταγμένων στην Ε.Ε. Κρατών της Μεσογείου, με απώτερο σκοπό την υιοθέτηση μιας κοινής πολιτικής στην διαχείριση των υπόγειων υδατικών αποθεμάτων και την επίλυση κοινών προβλημάτων. Η εν λόγω ομάδα έχει αναπτύξει επιπρόσθετα  ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, η οποία ενημερώνεται διαρκώς με την εξέλιξη των δράσεών της και είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση "http://www.emwis.org/GroundWaterHome.htm". Πέραν αυτών, το τελικό αποτέλεσμα της πρώτης φάσης της συνεργασίας είναι η έκθεση των χωρών της Μεσογείου για τα υπόγεια ύδατα με την ονομασία "Mediterranean Document on Groundwater", η οποία έχει επίσης δημοσιευτεί στην προαναφερθείσα ιστοσελίδα.
• Άλλες σημαντικές δράσεις είναι: α) Η άσκηση διαβαθμονόμησης σε επιλεγμένες θέσεις. β) Η εφαρμογή των Σχεδίων Διαχείρισης του Υπουργείου Ανάπτυξης. γ) Η δημιουργία και επικαιροποίηση των βάσεων δεδομένων για τα ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά των νερών και δ )η κατηγοριοποίηση και ο καθορισμός των Συνθηκών Αναφοράς για όλα τα Υδάτινα Σώματα (Λαζάρου, 2006).

      Παρά τις δράσεις που υλοποιούνται, εντούτοις θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι η κατάσταση στην Ελλάδα κρίνεται απογοητευτική και αυτό διότι καμία από τις ενέργειες που προβλέπει η Οδηγία 2000/60/ΕΚ έχει έρθει σε πέρας, παρά μόνο βρίσκονται σε εξέλιξη, παρόλο που έχουν περάσει περισσότερα από τέσσερα έτη από την ημερομηνία ενσωμάτωσής της στην Ελλάδα. Επιπλέον, ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι τα υπόλοιπα Κράτη-Μέλη της Ε.Ε. βρίσκονται σε καλύτερο στάδιο σε ό,τι αφορά την εφαρμογή της Οδηγίας, ενώ ιδιαίτερη εντύπωση προξενεί ο μηχανισμός εκπόνησης των σχετικών μελετών στην Ελλάδα, στο πλαίσιο της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, αφού καμία από αυτές δεν έχει ανατεθεί σε κάποια τεχνική-επιστημονική υπηρεσία δημόσιου συμφέροντος. Αντιθέτως, η πλειοψηφία των προγραμμάτων και των Σχεδίων Διαχείρισης έχουν ανατεθεί σε ιδιωτικά τεχνικά γραφεία, με αποτέλεσμα έτσι το σημαντικότατο ζήτημα της διαχείρισης των υδατικών πόρων της χώρας να κινδυνεύει να αποτελέσει ζήτημα κερδοσκοπίας ορισμένων επιχειρήσεων. Στην κατεύθυνση αυτή, μια ουσιαστική λύση θα ήταν η στροφή του Κράτους προς τα αναγνωρισμένα πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα της χώρας, τα οποία ως γνωστόν έχουν στελεχωθεί από επιστήμονες υψηλού κύρους, οι οποίοι εφαρμόζοντας τις αρχές της ολιστικής προσέγγισης και της διεπιστημονικής μεθοδολογίας είναι δυνατόν να δώσουν σοβαρές προτάσεις, προκειμένου να υλοποιηθεί ο βασικός στόχος της Οδηγίας στην Ελλάδα εμπρόθεσμα. Ωστόσο, η λογική της κερδοσκοπίας εισήχθη από πολύ νωρίς στην Ελλάδα και είναι αμφίβολο εάν τελικά θα έχει τη δυνατότητα να περάσει στη λογική της αειφόρου ανάπτυξης, που είναι άλλωστε και το βασικό μοντέλο ανάπτυξης που προωθεί η Οδηγία. 

4.2. Σε νομικό επίπεδο

    Ο νόμος 3199/2003 τροποποιήθηκε το καλοκαίρι του 2006 με τα άρθρα 9.1 και 13 του Νόμου 3481/2006 "Τροποποιήσεις στη νομοθεσία για το Εθνικό Κτηματολόγιο, την ανάθεση και εκτέλεση συμβάσεων έργων και μελετών και άλλες διατάξεις", προκειμένου έτσι να διευκολυνθούν τα έργα μεταφοράς νερού από διαφορετικές λεκάνες και να εγκριθεί τελικά το έργο της εκτροπής του Αχελώου. Σημειώνεται ότι η διαδικασία ενσωμάτωσης της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ στο εθνικό δίκαιο ολοκληρώθηκε στην πραγματικότητα με καθυστέρηση, μεγαλύτερη των 3 χρόνων, μετά τη δημοσίευση του Προεδρικού Διατάγματος 51/2007 "Καθορισμός μέτρων και διαδικασιών για την ολοκληρωμένη προστασία και διαχείριση των υδάτων σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ «για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2000". Το Π.Δ. αυτό επιχειρεί να ρυθμίσει πολλά πρακτικά θέματα και να θέσει τις προδιαγραφές για ζητήματα, όπως τα υποχρεωτικά Σχέδια Διαχείρισης και τα προγράμματα παρακολούθησης. Πιο αναλυτικά, οι δράσεις που απαιτούνται σε εφαρμογή του Π.Δ. περιλαμβάνουν τα εξής:

• Προσδιορισμό των υδατικών διαμερισμάτων και καθορισμό και ένταξη των υδάτινων σωμάτων σε αυτά.
• Προσδιορισμό των περιβαλλοντικών στόχων.
• Εκτίμηση των πιέσεων και ανάλυση των επιπτώσεων.
• Οικονομική ανάλυση.
• Σύνταξη μητρώου προστατευόμενων περιοχών.
• Σχέδια διαχείρισης υδατικών διαμερισμάτων.
• Σύνταξη και εφαρμογή Προγραμμάτων Παρακολούθησης.
• Σύνταξη Προγραμμάτων Μέτρων.
• Δημοσιοποίηση των Σχεδίων Διαχείρισης.
• Εκπλήρωση υποχρεώσεων στην Επιτροπή ΕΚ (Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. και Ε.Μ.Π., 2007:29).

Το εν λόγω Π.Δ. συνοδεύεται από Παραρτήματα (Ι-ΙΧ), όπου αναλύονται διεξοδικά όλα τα θέματα που αναφέρονται στα άρθρα του.

    Αξίζει να ειπωθεί ότι η καθυστέρηση της εναρμόνισης της κοινοτικής με την ελληνική νομοθεσία, είχε ως επακόλουθο μια σημαντικότατη καθυστέρηση στην εφαρμογή των επιμέρους διατάξεων της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, με βάση το χρονοδιάγραμμα της Ε.Ε. Πιο αναλυτικά, η Ελλάδα έχει ανταποκριθεί στο Άρθρο 3 της Οδηγίας, που αφορά στον καθορισμό των υδατικών διαμερισμάτων, τους φορείς διαχείρισης και την ένταξη των λεκανών στα υδατικά διαμερίσματα, αν και στο τελευταίο σημείο κατά τρόπο που ενδεχομένως να χρήζει αναθεώρησης. Η σοβαρότερη καθυστέρηση ωστόσο αφορά στην εφαρμογή του Άρθρου 5, το οποίο περιλαμβάνει τον προσδιορισμό των υδάτινων σωμάτων ανά κατηγορίες και τύπους, την ανάλυση και περιγραφή των χαρακτηριστικών των λεκανών απορροής, την εκτίμηση των πιέσεων και την ανάλυση επιπτώσεων, τον προκαταρκτικό χαρακτηρισμό των ιδιαιτέρως τροποποιημένων υδάτινων σωμάτων, τον χαρακτηρισμό των υδάτινων σωμάτων (επιφανειακών, υπογείων, παράκτιων και μεταβατικών) και την αξιολόγηση του κινδύνου μη επίτευξης των στόχων της Οδηγίας και την προκαταρτική οικονομική ανάλυση. Για το έργο αυτό, το οποίο σημειωτέον ότι έπρεπε να είχε ολοκληρωθεί το Μάρτιο του 2005, έχουν γίνει κάποιες χρήσιμες μεθοδολογικού χαρακτήρα διερευνήσεις, αλλά ωστόσο δεν έχει αρχίσει ακόμη η ουσιαστική υλοποίηση.

    Καθυστέρηση σημειώνεται επίσης και στην εφαρμογή του Άρθρου 8, το οποίο αφορά στην κατάστρωση των προγραμμάτων εποπτικής, λειτουργικής και διερευνητικής παρακολούθησης των ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών των υδάτινων σωμάτων, τα οποία, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνουν τον τεκμηριωμένο προσδιορισμό των θέσεων δειγματοληψίας, των μετρούμενων βιολογικών και χημικών παραμέτρων και των συχνοτήτων αναλύσεων. Βάσει του χρονοδιαγράμματος, το έργο έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί στο τέλος του 2006, ώστε από το 2007 να είναι δυνατό να τεθούν σε λειτουργία τα προγράμματα παρακολούθησης. Σημειώνεται ωστόσο ότι στην Ελλάδα η αντίστοιχη εργασία δεν έχει ακόμη ξεκινήσει.

    Θα πρέπει επίσης να ειπωθεί ότι τα προγράμματα παρακολούθησης που βρίσκονται σε λειτουργία από διάφορους φορείς είναι αποσπασματικά, συχνά επικαλυπτόμενα και ελλιπή ως προς τις θέσεις, τη συχνότητα και τις μετρούμενες παραμέτρους. Στην κατεύθυνση αυτή κρίνεται σκόπιμο να σημειωθούν οι σοβαρότατες ελλείψεις σε ό,τι αφορά τις βιολογικές παραμέτρους και τις χημικές ουσίες προτεραιότητας. Κατά συνέπεια, η ενοποίηση και η συμπλήρωσή της, στο πνεύμα των διατάξεων της Οδηγίας, θα απαιτήσει οπωσδήποτε τεράστια προσπάθεια και σημαντικό χρόνο (Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. και Ε.Μ.Π., 2007:31).

    Ένα άλλο μείζον ζήτημα είναι το γεγονός ότι η χώρα μας έχει ανοιχτά μέτωπα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ό,τι αφορά την Οδηγία Πλαίσιο για το Νερό. Συγκεκριμένα, η Ε.Ε. είχε εκκινήσει προδικαστική διαδικασία κατά της Ελλάδας για ατελή ενσωμάτωση της Οδηγίας Πλαίσιο από το Δεκέμβριο του 2005, καθώς ο έλεγχος της έδειξε ότι ο Ν.3199/2003 δεν ήταν ακριβής στη μεταφορά, αλλά χρειαζόταν περαιτέρω εξειδίκευση, μέσω της έκδοσης διαφόρων εκτελεστικών πράξεων. Δεδομένου ότι η Οδηγία 2000/60/ΕΚ θεωρείται θεμελιώδους σημασίας σε ό,τι αφορά την προστασία και τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων, οι καθυστερήσεις αυτές υπήρξαν τουλάχιστον προβληματικές. Λόγω των συνεχιζόμενων καθυστερήσεων, η Ε.Ε. παρέπεμψε την Ελλάδα στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων τον Ιούνιο του 2006. Οι ελληνικές αρχές είχαν από τότε αναγνωρίσει την έλλειψη, αλλά ισχυρίζονται ότι αυτή πλέον έχει αντιμετωπιστεί, μέσω της έκδοσης του Π.Δ. 51/2007. Το ίδιο θεώρησε και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έκλεισε την υπόθεση τον Ιούνιο του 2007. Συνεχίζοντας, η Ε.Ε. στις 22 Μαρτίου του 2007 παρέπεμψε την Ελλάδα στο Δικαστήριο Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ), ανοίγοντας δεύτερη υπόθεση για την Οδηγία 2000/60/ΕΚ, επειδή δεν έχει υποβάλει τις προβλεπόμενες αναλύσεις για τις λεκάνες απορροής ποταμών, για τις επιδράσεις των ανθρώπινων δραστηριοτήτων σε αυτές καθώς και οικονομική ανάλυση για τη χρήση των υδάτων. Σημειωτέον ότι οι αναλύσεις αυτές θα έπρεπε να είχαν υποβληθεί έως τον Μάρτιο του 2005. Παρόλα αυτά, η Ελλάδα υπέβαλε ημιτελή αναφορά το καλοκαίρι του 2006 και δήλωσε ότι θα την ολοκλήρωνε ως τα τέλη του 2007. Δεδομένου όμως ότι οι αναλύσεις αυτές αποτελούν τη βάση για μια σειρά από άλλα βήματα και υποχρεώσεις εφαρμογής της Οδηγίας, η Επιτροπή εκτίμησε την καθυστέρηση ως ιδιαίτερα σοβαρή.

    Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, τα Κράτη-Μέλη όφειλαν έως τις 22 Δεκεμβρίου του 2006 να έχουν ολοκληρώσει και να θέσουν σε εφαρμογή τα προγράμματα παρακολούθησης των υδάτων. Η Ελλάδα ωστόσο δεν έχει ανταποκριθεί ούτε σε αυτή την υποχρέωση και μόλις τον Απρίλιο 2007 προκηρύχθηκε έργο, το οποίο θεωρητικά θα ικανοποιήσει αυτήν την απαίτηση. Θα πρέπει να ειπωθεί ότι η καθυστέρηση αυτή πιθανώς να προκαλέσει νέα παραπομπή της χώρας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Θετικό είναι όμως το γεγονός ότι τον Ιούνιο του 2006 έκλεισε η υπόθεση για τη μη συμμόρφωση της Ελλάδας με τις απαιτήσεις του Άρθρου 3 της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ. Η υπόθεση είχε ανοίξει, καθώς η Ελλάδα δεν είχε ορίσει τις αρμόδιες αρχές για την προστασία και διαχείριση των λεκανών απορροής, δεν είχε ορίσει τη γεωγραφική κάλυψη των περιοχών λεκανών απορροής και δεν είχε διευκρινίσει το νομικό καθεστώς, τις αρμοδιότητες και τον ρόλο της κάθε αρμόδιας αρχής ανά περιοχή λεκάνης απορροής. Με τη δημοσίευση ωστόσο των Κρατικών Υπουργικών Αποφάσεων⁵ για τη νέα διοικητική δομή και την αποστολή των στοιχείων που αφορούσαν στα υφιστάμενα υδατικά διαμερίσματα, η Ε.Ε. έκρινε ότι η Ελλάδα είχε εκπληρώσει τις σχετικές της υποχρεώσεις. Στις 22 Μαρτίου του 2007 δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκθεση⁶ για την πρώτη περίοδο εφαρμογής της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ. Επιβεβαιώνοντας όλα τα προαναφερθέντα, η Ελλάδα δεν είχε ανταποκριθεί στις περισσότερες υποχρεώσεις που απορρέουν από την κοινοτική νομοθεσία για τη διαχείριση των υδατικών πόρων της.

    Ο νόμος 3199/2003 προέβλεπε επίσης τη μεταφορά αρμοδιοτήτων από το Υπουργείο Ανάπτυξης στο Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. και κατά συνέπεια μια νέα διοικητική δομή. Τα νέα αυτά όργανα (Κεντρική Υπηρεσία Υδάτων, Περιφερειακές Διευθύνσεις Υδάτων και Εθνικό Συμβούλιο Υδάτων) συστάθηκαν στα τέλη του 2005. Εντούτοις, η πορεία τους δεν υπήρξε το ίδιο ενθαρρυντική. Το Εθνικό Συμβούλιο Υδάτων ουδέποτε συγκλήθηκε ή λειτούργησε ως σώμα. Οι Περιφερειακές Διευθύνσεις Υδάτων από την άλλη υπολειτουργούν, καθώς στην πλειονότητά τους δεν έχουν στελεχωθεί ακόμη με το απαιτούμενο προσωπικό. Ας σημειωθεί άλλωστε ότι η σοβαρή έλλειψη προσωπικού στις περιφερειακές Διευθύνσεις Υδάτων αναγνωρίστηκε και από τον Υπουργό ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.⁷, ο οποίος επεσήμανε ότι οι περισσότερες λειτουργούν με 3-5 άτομα, αντί των προβλεπόμενων 23 υπαλλήλων, με αποτέλεσμα έτσι η συλλογή στοιχείων και εκθέσεων να είναι προβληματική.

    Σε ό,τι αφορά την Κεντρική Υπηρεσία Υδάτων (KYY), αυτή έχει αρχίσει να δραστηριοποιείται, παρόλο που αντιμετωπίζει ουσιαστικά προβλήματα έλλειψης προσωπικού και χώρου. Συγκεκριμένα, προχώρησε στην προκήρυξη έργων για την υλοποίηση της Οδηγίας 2000/60/EK και την παρακολούθηση των υδάτων, ενώ συμμετέχει και σε σχετικές συναντήσεις. Αξίζει να ειπωθεί ότι από την ΚΥΥ ορίστηκε εκπρόσωπος στην τεχνική επιτροπή του Πάρκου Πρεσπών, ενώ έχει ξεκινήσει προεργασία για την ενεργοποίησή της σε θέματα διαχείρισης διασυνοριακών υδάτινων συστημάτων (Νάντσου κ.α., 2007:13-5). 

5. Συμπεράσματα

    Κάνοντας μια κριτική επισκόπηση όλων των παραπάνω, διαπιστώνεται ότι η μέχρι σήμερα εφαρμογή της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ στην Ελλάδα έχει διαμορφώσει ένα κλίμα οριακής κρισιμότητας. Πιο αναλυτικά, η εφαρμογή της Οδηγίας Πλαίσιο για τη διαχείριση των υδάτων στην Ελλάδα ξεκίνησε αρνητικά, κυρίως λόγω των σημαντικών παραλείψεων του νόμου που εναρμονίζει την ελληνική με την κοινοτική νομοθεσία και έτσι λοιπόν οδηγούμαστε αναπόδραστα στο συμπέρασμα ότι η επίτευξη της καλής κατάστασης των υδάτων είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν θα επιτευχθεί έως το έτος 2015, καθώς οι σχετικές δράσεις και εργασίες προχωρούνε με εξαιρετικά βραδείς ρυθμούς. Πέραν αυτών, η ανάθεση των σχετικών προγραμμάτων και μελετών σε ιδιωτικές επιχειρήσεις, και όχι σε επιστημονικούς φορείς δημόσιου χαρακτήρα υποδηλώνει ότι ο τομέας της διαχείρισης των υδατικών πόρων στην Ελλάδα αντιμετωπίζεται ως μια επιπρόσθετη παράμετρος για τη μεγιστοποίηση του κέρδους, και όχι ως ένα μείζον εθνικό ζήτημα, το οποίο συσχετίζεται σε κάθε περίπτωση πολυεπίπεδα με τα ζητήματα περιβάλλοντος και ανάπτυξης της χώρας μας.

    Η αρνητική εικόνα που έχει προκύψει σχετικά με την εφαρμογή της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ στον ελληνικό χώρο είναι αντικειμενικά μια πολυσύνθετη διαδικασία, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και από τις διοικητικές αδυναμίες της χώρας μας. Βέβαια, για να μην απορρίπτουμε όλες τις ευθύνες στη δημόσια διοίκηση, είναι απαραίτητο να διευκρινιστεί ότι θεμελιώδους σημασίας παράγοντες για τη μη εφαρμογή της Οδηγίας υπήρξαν επιπρόσθετα:

• Η ελλιπής συμμετοχή των εκπροσώπων της Ελλάδας κατά τη διαδικασία διαβούλευσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την έκδοση της Οδηγίας Πλαίσιο για τα Ύδατα.
• Η κουλτούρα και γενικότερα η λανθασμένη νοοτροπία των σύγχρονων Ελλήνων, οι οποίοι βλέπουν συνήθως κοντόφθαλμα και στηρίζουν ενεργά με τις πράξεις τους την προώθηση του ατομικού συμφέροντος, σε βάρος του δημοσίου συμφέροντος, ακόμη και στην περίπτωση που αυτό έχει ολέθριες επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον ή στην κοινωνική συνοχή της Ελλάδας.
• Η ελλιπής κατανομή των πόρων στον τομέα των υδάτων, δεδομένου ότι τα μεγαλύτερα ποσά διατίθενται για την υλοποίηση έργων μεταφορικής υποδομής.

      Παρόλο που υπάρχει ένα πλήθος ζητημάτων, τα οποία χρήζουν βελτίωσης, εντούτοις στο σημείο αυτό θα παρουσιαστούν ορισμένοι μόνο άξονες, οι οποίοι κρίνονται ως πρώτης προτεραιότητας για την επίλυση των υφιστάμενων προβλημάτων. Έτσι λοιπόν, το βασικό τρίπτυχο της επιτυχίας συνίσταται στα εξής:

1. Ενεργοποίηση του επιστημονικού δυναμικού της Ελλάδας, το οποίο μπορεί να διασφαλισθεί μόνο μέσα από τον κατάλληλο σχεδιασμό από την πλευρά της δημόσιας διοίκησης, με παράλληλη αξιοποίηση των κονδυλίων.
2. Προώθηση της διοικητικής αναδιοργάνωσης, ούτως ώστε να υπάρξουν και να λειτουργήσουν αποτελεσματικά μηχανισμοί ολοκληρωμένης διαχείρισης των λεκανών απορροής ποταμών, αξιοποιώντας παραδείγματα από τη διεθνή εμπειρία.
3. Ολοκληρωμένη θεώρηση του ζητήματος διαχείρισης των υδατικών πόρων από την άποψη του αναπτυξιακού σχεδιασμού με την ένταξη της περιβαλλοντικής συνιστώσας, στα πλαίσια της αειφόρου ανάπτυξης (Μιμίκου, 2006).

    Κλείνοντας, διασαφηνίζεται ότι η επιτυχής εφαρμογή της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ αποτελεί τη μοναδική και την ουσιαστικότερη πρόκληση της Ελλάδας σε ό,τι αφορά την ορθολογική διαχείριση των υδατικών της πόρων και προϋποθέτει:

• Την ύπαρξη κατάλληλων υποδομών⁸.
• Την καταβολή μέγιστης προσπάθειας από όλους τους ενδιαφερόμενους (Λαζάρου, 2006).
• Τον ολοκληρωμένο και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
• Την αλλαγή νοοτροπίας και την ανάληψη πρωτοβουλιών.
• Τη διάθεση πόρων (Μιμίκου, 2006).
• Την πολιτική βούληση (Λαζάρου, 2006).

Υπό το πρίσμα αυτό η Ελλάδα θα ενθαρρυνθεί να προχωρήσει από το νηπιακό σε ένα πρώιμο στάδιο εφαρμογής της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ, ενώ συγχρόνως θα δώσει μια βάσιμη απάντηση σε όλους τους επιστήμονες, οι οποίοι διαμαρτύρονται ότι η Ελλάδα δε διαθέτει επαρκή μέσα για την υλοποίηση της υδατικής της πολιτικής.      

Βιβλιογραφία

Ασημακόπουλος, Δ., 2004.Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Αθήνα. Ε.Μ.Π.

Γρίβα, Ε., 2005.Προστασία και Διαχείριση Υδατικών Πόρων. Ο Ρόλος του Μηχανικού-Εθνικό και Ευρωπαϊκό Θεσμικό Πλαίσιο. Αθήνα. Ε.Μ.Π. Διπλωματική Εργασία.

Da-Cunha L.V., 1989.Water Resources Situation and Management in the EEC. Hydrogeologie 2, pp.8-37.

ΕΚΒΥ, 2004.ΕΚΒΥ και Διαχείριση Υδάτων: ο Νέος Νόμος 3199/2003 για προστασία και διαχείριση των υδάτων και η Οδηγία για τους Υδατικούς Πόρους 2000/60/ΕΚ. Αθήνα.

European Commission, 2000.White Paper on Environmental Liability. 9 February 2000, COM 2000 (66) Final.

Καΐκα, Μ., 2004.Η Ευρωπαϊκή Οδηγία-Πλαίσιο για το Νερό: Ένα Νέο Θεσμικό Εργαλείο Απέναντι σε Μεταβαλλόμενες Κοινωνικές και Περιβαλλοντικές Συνθήκες. Στο: Ζητήματα Χωρικής Ανάπτυξης. Θεωρητικές Προσεγγίσεις και Πολιτικές, Καυκαλάς Γ. (επιμ.). Αθήνα: Εκδόσεις Κριτική, σσ.303- 339.

Καραγεώργου, Β., 2003.Η οδηγία-πλαίσιο για το νερό ένας σημαντικός σταθμός για το ευρωπαϊκό δίκαιο περιβάλλοντος. Αθήνα: Νόμος και Φύση.

Λαζάρου, Α., 2006.Οδηγία Πλαίσιο για τα Νερά (2000/60/ΕΚ).Προκλήσεις και Ευκαιρίες για την Ελλάδα. Αθήνα. Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.

Λουκάτος, Α., Παπαπαύλου, Κ., Κατσιμπίρη, Μ., 2005.Νέα Δεδομένα για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Υδάτων με έμφαση στην Οδηγία 2000/60/ΕΚ. Αθήνα. Ε.ΠΕ.Μ. Α.Ε.

Μιμίκου, Μ. A. και Φωτόπουλος, Φ. Σ., 2004.Υδατικό Περιβάλλον και Ανάπτυξη. Αθήνα. Ε.Μ.Π.

Μιμίκου, Μ. Α., 2006.Αποτίμηση της Εφαρμογής της Οδηγίας WFD 2000/60/EC. 3η Πανελλήνια Ημερίδα Υδρολογίας και Υδατικών Πόρων, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας-Βόλος: Νοέμβριος 2006.

Νάντσου, Θ., Χριστοπούλου, Ι., Πληθάρας, Α., Μαραγκού, Π., Παξιμάδης, Γ., Πετρουλά, Ν., 2007.Δεσμεύσεις χωρίς εφαρμογή: η περιβαλλοντική νομοθεσία στην Ελλάδα. Αθήνα: WWF Ελλάς.

Σακελλαροπούλου, Κ., Σεκέρογλου, Ν., 2006.Η Βιώσιμη Διαχείριση των Υδατικών Πόρων. Αθήνα: Νόμος και Φύση.

Σκούλος, Μ., 2002.Προβλήματα στην αειφόρο διαχείριση των υδατικών πόρων στην Ελλάδα. Ελληνικοί υδατικοί πόροι-μια ρεαλιστική προσέγγιση. Συνέδριο. Αθήνα 25 Μαΐου 2002.

Τ.Ε.Ε., 2005.Κριτική του Τ.Ε.Ε. στο σχέδιο προεδρικού διατάγματος "Καθορισμός μέτρων και διαδικασιών για την ολοκληρωμένη προστασία και διαχείριση των υδάτων σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ «για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2000".Αθήνα: ΤΕΕ.

WWF Ελλάς, 2005.Δεσμεύσεις χωρίς Εφαρμογή: Η Περιβαλλοντική νομοθεσία στην Ελλάδα. Αθήνα. Εκδόσεις WWF Ελλάς.

Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. και Ε.Μ.Π., 2007.Εθνικό Πρόγραμμα Διαχείρισης και Προστασίας των Υδατικών Πόρων. Αθήνα. 

Ο Λάζαρος Τάτσης είναι Χωροτάκτης-Πολεοδόμος Μηχανικός του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και έχει παρακολουθήσει το Διεπιστημονικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών "Περιβάλλον και Ανάπτυξη" του Ε.Μ.Π. Εργάζεται στην Τεχνική Εταιρία ΑΚΤΩΡ, στην κατασκευή της Εγνατίας Οδού, ενώ συγχρόνως εκπονεί τη Διδακτορική Διατριβή του. Έχει δημοσιεύσει μια σειρά εργασιών σε ζητήματα που σχετίζονται με τον σχεδιασμό του χώρου, το περιβάλλον και την ανάπτυξη, ενώ στα ιδιαίτερα επιστημονικά του ενδιαφέροντα εντάσσονται: η Στρατηγική Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, τα Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών, η διαχείριση των υδατικών πόρων και ο αναπτυξιακός προγραμματισμός των περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών. Συμμετέχει επίσης ως Ειδικός Επιστήμονας στην εκπόνηση του Σχεδίου Διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου, αλλά και ως Σύμβουλος Συστημάτων Πληροφοριών Γης σε Χωροταξικές Μελέτες.